River Linking | హైదరాబాద్, ఏప్రిల్ 23 (నమస్తే తెలంగాణ): నదుల అనుసంధానం పేరిట కేంద్రంలోని బీజేపీ ప్రభుత్వం రాష్ర్టాల నీటి హక్కులకు తీరని ద్రోహం తలపెడుతున్నదనే ఆందోళన వ్యక్తమవుతున్నది. రాష్ర్టాల అభ్యంతరాలను పట్టించుకోకుండా ఏకపక్షంగా గోదావరి-కావేరి అనుసంధానాన్ని చేపట్టేందుకు సంసిద్ధమవుతుండటంపై తీవ్ర విమర్శలొస్తున్నాయి. సంబంధిత రాష్ర్టాల అభ్యంతరాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా, సమ్మతి లేకుండానే నదుల అనుసంధానం ప్రాజెక్టులను చేపట్టనున్నట్టు గతంలోనే కేంద్రమంత్రి పార్లమెంట్లో ప్రకటించగా, ఇప్పుడు గోదావరి-కావేరి అనుసంధానం ప్రాజెక్టుపై కేంద్రం శరవేగంగా అడుగులు వేస్తున్నది. తద్వారా తెలంగాణ జలహక్కులకు తీరని అన్యాయం వాటిల్లుతుందని ఇంజినీర్లు ఆందోళన వ్యక్తంచేస్తున్నారు. కేంద్రం తీరుపై సాగునీటి రంగ నిపుణులు తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తంచేస్తున్నారు.
ఒడిశాను ఒప్పించలేక చేతులెత్తేసి..
నదుల అనుసంధానం ద్వారా కరువు ప్రాంతాలకు సాగు, తాగునీటిని అందించాలనే ఆలోచనలు 1960లోనే మొగ్గతొడిగాయి. నేషనల్ రివర్ లింకింగ్ ప్రాజెక్టును చేపట్టాలని 2002లో కేంద్రంలోని నాటి ఎన్డీయే ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. అందుకోసం 2003లో ప్రత్యేకంగా టాస్క్ఫోర్స్ను ఏర్పాటుచేసింది. ఆ తరువాత 2004 నుంచి పదేండ్లపాటు అధికారంలో ఉన్న యూపీఏ ప్రభుత్వ హయాంలో బ్రేక్ పడింది. 2014లో కేంద్రంలో మళ్లీ బీజేపీ అధికారంలోకి రావడంతో మరోసారి కదలిక మొదలైంది. నదుల అనుసంధానం ప్రాజెక్టులు ముందుకు సాగకపోవడానికి ప్రధాన కారణం కేంద్రం ఒంటెత్తు పోకడలేనని నీటిరంగ నిపుణులు చెప్తున్నారు. హిమాలయ, ద్వీపకల్ప నదుల్లో మొత్తంగా 30 నదులను అనుసంధానం చేయాలని ప్రణాళికలు రూపొందించగా అందులో మహానది-గోదావరి-కృష్ణా-పెన్నా-కావేరి లింక్ ఒకటి. ఇందులో భాగంగా తొలుత గంగానది నుంచి వరద జలాలను మహానదికి మళ్లించాలి. ఆ తరువాత మహానది నుంచి 234 టీఎంసీలు, గోదావరి నుంచి 324 టీఎంసీలను కావేరికి మళ్లించాలి. ఇది ప్రాజెక్టు స్వరూపం. అందులో భాగంగా తొలుత ఫేజ్ 1 కింద మహానది నుంచి గోదావరికి 850 కిలోమీటర్ల కాలువ ద్వారా జలాలను మళ్లించాలి.
ఫేజ్ 2 కింద గోదావరి నుంచి దాదాపు 1074 కిలోమీటర్ల కాలువ ద్వారా కావేరి నదికి మళ్లించాలి. అయితే, మహానది నుంచి 234 టీఎంసీల మిగులు జలాలను తరలించేందుకు ఒడిశా ఒప్పుకోలేదు. ఈ నేపథ్యంలో మహానది-గోదావరి లింక్ను వదిలిపెట్టి, గోదావరి-కావేరి లింక్ కోసం రాష్ర్టాలపై కేంద్రం ఒత్తిడి చేస్తున్నది. ఎస్సారెస్పీ నుంచి ఇచ్చంపల్లి వరకు 177 టీఎంసీలు, ఛత్తీస్గఢ్ వినియోగించుకోని 147 టీఎంసీలు కలిపి 324 టీఎంసీల మిగులు జలాలు ఉంటాయని, వాటిని కావేరికి మళ్లిస్తామని, ఆ తరువాత మహానది లింక్ను చేపడతామని కేంద్రంలోని బీజేపీ ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. అందుకు గోదావరి బేసిన్ రాష్ర్టాలన్నీ తిరస్కరించాయి. దీంతో ఇప్పుడు ఛత్తీస్గఢ్ వినియోగించుకోని 147 టీఎంసీలను తొలిదశలో కావేరికి మళ్లిస్తామని ప్రతిపాదించి, ఆ దిశగా వేగంగా అడుగులు వేస్తున్నది. తెలంగాణను ఎండబెట్టే విధంగా ఇచ్చంపల్లి వద్ద ఎత్తు పెంచి బరాజ్ను నిర్మించాలని కుయుక్తులు పన్నుతున్నది. రాష్ర్టాల అభ్యంతరాలను పట్టించుకోకుండా కేంద్రం ఏకపక్షంగా ప్రతిపాదనలు సిద్ధం చేయడం, వాటిని రాష్ర్టాలు వ్యతిరేకించడం పరిపాటిగా మారిపోయింది.
రాష్ర్టాల హక్కులకు తీరని నష్టం
ఇప్పటికే ఆయా నదీ జలాలను సంబంధిత బేసిన్ రాష్ర్టాలకు ట్రిబ్యునళ్లు వాటాలను పంపిణీ చేశాయి. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా, ఆయా రాష్ర్టాల సమ్మతి లేకుండానే కేంద్రం ఏకపక్షంగా గోదావరి-కావేరి అనుసంధానం ప్రాజెక్టును చేపట్టేందుకు సమాయత్తమైంది. ఇరిగేషన్కు సంబంధించి రీ జనరేటెడ్ వాటర్ను ఎక్కడా పరిగణనలోకి తీసుకోకూడదంటూ సీడబ్ల్యూసీ నిర్దేశిస్తుంటే, అందుకు విరుద్ధంగా అదే రీ జనరేటెడ్ వాటర్ ఆధారంగా ఎన్డబ్ల్యూడీఏ రివర్లింక్ ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదనలను సిద్ధం చేసింది. వాస్తవానికి ఇప్పటివరకు ఆయా నదులకు సంబంధించి మిగులు జలాలపై కచ్చితమైన లెక్కలు లేవు. దశాబ్దాల కింద వేసిన అంచనాలతోనే ప్రాజెక్టు ప్రణాళికలను రూపొందించింది. శాస్త్రీయమైన అధ్యయనం లేకుండా, నీటి లభ్యతపై సమగ్ర లెక్కలు అందుబాటులో లేకుండా ప్రాజెక్టును చేపడితే, ఆ మేరకు జలాలు లేకపోతే పరిస్థితి ఏమిటి? బేసిన్ రాష్ర్టాలు సైతం అనేక ఇబ్బందులు పడకతప్పదనేది నీటిరంగ నిపుణుల వాదన.
చారిత్రక రక్షణల ముప్పు
నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లోని రాష్ర్టాలకే తొలుత ఆ నదీ జలాలను వినియోగించుకునే హక్కులు ఉంటాయి. కానీ, చారిత్రక, ఆర్థిక కారణాల వల్ల పలు రాష్ర్టాలు పరివాహక ప్రాంతాల్లోని, బేసినేతర ప్రాంతాల్లోని నదీ జలాలను వాడుకుంటున్నాయి. నీటి వినియోగంలో వెనకబడిన రాష్ర్టాలు సైతం కాలక్రమంలో నదీ జలాలను వినియోగించుకునే సందర్భంలో ముందునుంచీ జలాలను వినియోగించుకునే ప్రాజెక్టులకు, రాష్ర్టాలకు చారిత్రక రక్షణ పేరిట ట్రిబ్యునల్స్ రక్షణ కల్పించాయి. కృష్ణా డెల్టా అందుకు ఉదాహరణ. శ్రీశైలం నుంచి చెన్నై తాగునీటికి కేటాయించిన 15 టీఎంసీలు మరో ఉదాహరణ. కృష్ణా బేసిన్లో లేకపోయినప్పటికీ, తమిళనాడుకు బ్రిజేశ్కుమార్ ట్రిబ్యునల్ చారిత్రక రక్షణ కల్పించింది. ఇప్పుడు ఇదే భయం గోదావరి-కావేరి నదుల అనుసంధానం విషయంలో వెన్నాడుతున్నది. ఛత్తీస్గఢ్ వినియోగించుకోని జలాలనే బేసిన్ వెలుపల ఉన్న తమిళనాడుకు తరలిస్తామని కేంద్రం చెప్తున్నది. భవిష్యత్తులో ఛత్తీస్గఢ్ జలాలను వినియోగించుకునేందుకు పూనుకుంటే తమిళనాడుకు మరోసారి హిస్టారికల్ ప్రొటెక్షన్స్ లభిస్తాయి. భవిష్యత్తులో గోదావరిలో వాటా కావాలని తమిళనాడు డిమాండ్ చేస్తుంది. అదే జరిగితే బేసిన్లోని తెలంగాణతోపాటు ఏపీ, ఇతర రాష్ర్ర్టాల నీటి వినియోగాలపై ప్రభావం చూపుతుంది. భవిష్యత్తులో బేసిన్లోని రాష్ర్టాలకు, బేసిన్ వెలుపలి రాష్ర్టాలకు మధ్య నీటి వివాదాలకు ఆజ్యం పోస్తుందని సాగునీటి రంగ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
తెలంగాణకు తీరని నష్టం
గోదావరి బేసిన్లోని రాష్ర్టాల్లో కూడా ఇప్పటికీ తీవ్రమైన కరువు పీడిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. తెలంగాణలో ఖమ్మం, నల్లగొండ, మహబూబ్నగర్ అందుకు ఉదాహరణ. బేసిన్ పరిధిలోని సాగు, తాగునీటి అవసరాలను పూర్తిస్థాయిలో తీర్చకుండానే మిగులు జలాలను బేసిన్ వెలుపలి కరువు ప్రాంతాలకు తరలించే కేంద్రం ప్రతిపాదనలను సాగునీటిరంగ నిపుణులు తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నారు. భవిష్యత్తులో మరే ప్రాజెక్టును చేపట్టుకునే అవకాశమే ఉండబోదని హెచ్చరిస్తున్నారు.
తెలంగాణకు లిఫ్ట్ పథకాలే శరణ్యం. వరదలు వచ్చినప్పుడు, నిల్వ చేసుకుని ఆ జలాలను లిఫ్ట్ చేసుకుంటూ వినియోగించుకోవాలి. కానీ, కేం ద్రం గోదావరి-కావేరి పేరిట మిగు లు జలాలను తరలిస్తామని చెప్తున్నది. ఇక్కడ సమస్య ఏమిటంటే మిగులు జలాలను, వరద జలాలను ఎలా నిర్ధారిస్తారు. అనే సమస్యని సాగునీటిరంగ నిపుణులు తెలుపుతున్నారు. సీజన్ తరువాత జలాలను మళ్లిస్తూ పోతే తెలంగాణ లిఫ్ట్ పథకాలపై ఇది తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుందని హెచ్చరిస్తున్నారు.