వరుసగా మూడు లోక్సభ ఎన్నికల్లో పరాజయం పాలవడం కాంగ్రెస్ పార్టీకి ఆనవాయితీగా మారింది. ఇతర పార్టీలతో అధికారం పంచుకోకుండా చివరిసారిగా పూర్తి పదవీకాలం ప్రభుత్వాన్ని కాంగ్రెస్ నడిపినది 1991-96 మధ్యకాలంలో. ఆ తర్వాత జరిగిన 1996 (140 సీట్లు) ఎన్నికలు, అనంతరం కాంగ్రెస్ ప్రతిపక్షంలోనే ఉండగా జరిగిన 1998 (141 సీట్లు), 1999 లోక్సభ మధ్యంతర ఎన్నికల్లో వరుస ఓటములను మూటగట్టుకుంది. మళ్లీ పాతికేండ్లకు (2014, 2019 ఓటములతో కలిపి) 2024లో మూడు వరుస పరాజయాలను చవిచూడటం గమనార్హం.
Congress | సోనియాగాంధీ కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవిని చేజిక్కించుకున్నాక జరిగిన 1999 పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ అప్పటికి అత్యంత తక్కువగా 114 సీట్లు సాధించింది. ఇలా మూడు వరుస ఎన్నికల్లో ఓడిపోయాక 2004లో కేవలం 145 సీట్లతో యూపీఏ పేరిట తొలిసారి సంకీర్ణ సర్కారుకు నాయకత్వం వహించింది. విజయవంతంగా పదేండ్లు పాలించింది. అయితే, 1996 నుంచి 2004 వరకు జరిగిన నాలుగు వరుస ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ గెలిచింది 150 సీట్లలోపే అనే విషయం గమనార్హం. ప్రస్తుత బీజేపీ మాదిరిగానే దివంగత ప్రధాని పీవీ నరసింహారావు నాయకత్వంలోని ఈ గ్రాండ్ ఓల్డ్ పార్టీ (జీఓపీ) 1991 పార్లమెంటు మధ్యంతర ఎన్నికల్లో దాదాపు 240 సీట్లు గెలుచుకుంది. మైనారిటీ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన కాంగ్రెస్ చాణక్యుడు పీవీ మరే ఇతర పార్టీకి కేంద్ర మంత్రివర్గంలో చోటు ఇవ్వలేదు. ఫిరాయింపుల ద్వారా కాంగ్రెస్ పార్టీకి లోక్సభలో మెజారిటీని ఆయన సమకూర్చగలిగారు. ఆయన ఐదేండ్ల పాలన తర్వాత 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ చవిచూసిన ఓటమి.. 1977 ఎమర్జెన్సీ ముగిసే సమయంలో జరిగిన ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ దిగ్గజం ఇందిరాగాంధీ పరాజయాన్ని తలపించింది. భారత రాజ్యాంగాన్ని పక్కనబెట్టిన 19 నెలలకు జరిగిన ఆ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ దక్కించుకున్నది 154 సీట్లు మాత్రమే. 1990ల నాటి పరాజయాల పరంపర వల్ల హస్తం పార్టీ ఎనిమిదేండ్లు కేంద్రంలో అధికారానికి దూరమైంది.
ముగ్గురు అధ్యక్షులు- మూడు పరాజయాలు: పైన ప్రస్తావించిన విషయాలను కాస్త వివరంగా గుర్తుచేసుకుంటే 1996, 1998, 1999 పార్లమెంటు ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ వరుసగా పీవీ నరసింహారావు, సీతారామ్ కేసరీ, సోనియాగాంధీల నాయకత్వంలో ఎన్నికల బరిలో నిలిచింది. ఆ మూడుసార్లు కూడా 150లోపు సీట్లు సాధించి లోక్సభలో గుర్తింపు పొందిన ప్రతిపక్ష హోదాను దక్కించుకున్నది. అయితే నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబానికి చెందని పీవీ, కేసరి నేతృత్వంలో కాంగ్రెస్ నాశనమైపోతుందని భావించిన సీనియర్ నేతలు 1998 చివర్లో కలకత్తా మహాసభలో పార్టీ అధ్యక్ష పదవిని సోనియాకు అప్పగించారు. ఆమె పగ్గాలు చేపట్టిన ఏడాదిలోపే 1999 సెప్టెంబర్లో పార్లమెంటు మధ్యంతర ఎన్నికలకు ముందు కాంగ్రెస్ నాలుగోసారి చీలిపోయింది. శరద్ పవార్ నాయకత్వంలో ఎన్సీపీ ఏర్పడింది. ఈ చీలిక నేపథ్యంలో జరిగిన ఎన్నికల్లో పైన పేర్కొన్నట్టు సోనియా నాయకత్వంలో కాంగ్రెస్ బలం గతంలో ఎన్నడూ లేనంతగా 114 సీట్లకు దిగజారింది. కానీ, ఆమె అధ్యక్షురాలిగా ఉండగానే జరిగిన 2004 ఎన్నికల్లో ఆర్జేడీ, డీఎంకే, ఎన్సీపీ, ఎల్జేపీ వంటి మిత్రపక్షాల మద్దతుతో కాంగ్రెస్ 145 సీట్లనే గెలుచుకున్నప్పటికీ అదొక ఘన విజయంగా మీడియా సహా అందరూ వర్ణించారు. ఆ ఎన్నికల్లో బీజేపీ (138 సీట్లు) కంటే అధికంగా కాంగ్రెస్ గెలుచుకున్నది 7 స్థానాలేనన్న విషయం ఎన్డీయే ఓటమితో మరుగున పడిపోయింది. సోనియా హయాంలోనే కాంగ్రెస్ పార్టీ బలం లోక్సభలో కనిష్ట స్థాయికి అంతకుముందు 1999లో పడిపోగా, మళ్లీ పదేండ్లకు 2014లో మరోసారి మరింతగా దిగజారింది. 2014లో ఆ పార్టీ 44 సీట్లు మాత్రమే దక్కించుకుని ఆల్టైమ్ రికార్డు సృష్టించింది. 1990ల్లో మూడు వరుస పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ చవిచూసిన ఓటమి 21 శతాబ్దం మొదటి పాతికేండ్లలో మరోసారి అత్యంత దారుణంగా ప్రత్యక్షమైంది. మొదటిసారి ఎదురైన ట్రిపుల్ పరాజయాల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీకి మూడంకెల సీట్లు లభించాయి. 1996లో 140, 1998లో 141, 1999లో 114 సీట్లు కాంగ్రెస్ ఖాతాలో పడ్డాయి. కానీ, రెండోసారి ఎదురైన వరుస పరాజయాల్లో మాత్రం కాంగ్రెస్ బలం లోక్సభలో రెండంకెలకే పరిమితం కావడం ఆ పార్టీ శాశ్వత దిగజారుడుకు ప్రత్యక్ష నిదర్శనం. పూర్తి పదవీకాలం ముగిసిన తర్వాత జరిగిన 2014, 2019, 2024 పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ వరుసగా 44, 52, 99 స్థానాలకు పరిమితం కావడం భారత పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో చెప్పుకోదగ్గ చారిత్రక వాస్తవం.
ప్రాంతీయ పక్షాలు కోలుకున్న సందర్భాలే ఎక్కువ: తెలుగుబిడ్డ పీవీ పార్టీ అధ్యక్షునిగా ఉండగా ప్రకటించిన 1991 లోక్సభ ఎన్నికల ఫలితాల్లో కాంగ్రెస్కు సుమారుగా 240 సీట్లు రాగా, మళ్లీ ఆ పార్టీ డబల్ సెంచరీ దాటింది 2009 పార్లమెంటు ఎన్నికల్లోనే. కేంద్రంలో ఐదేండ్ల యూపీఏ పాలన తర్వాత కాంగ్రెస్కు 2009లో 206 సీట్లు దక్కాయి. అయితే, కాంగ్రెస్ బలం అత్యంత కీలకమైన పార్లమెంటు దిగువసభలో మరీ కనిష్ఠ స్థాయికి దిగజారినా వరుసగా దాని బలం 44 నుంచి 52కు, అక్కడినుంచి 99 స్థానాలకు పెరగడం అత్యంత ఆరోగ్యకరమైన ఎదుగుదలగా కొందరు కాంగ్రెస్ నాయకులు దేశ రాజధానిలో గర్వంగా చెప్పుకోవడం విశేషం.
ఇక కాంగ్రెస్ విషయం పక్కనబెడితే, అనేక రాష్ర్టాల్లో కొన్ని ప్రాంతీయ పక్షాలు తరచూ తలెత్తే ప్రత్యేక రాజకీయ పరిస్థితుల వల్ల కొన్ని పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో అత్యంత తక్కువ సీట్లు గెలుపొందడం, తర్వాత వెంటనే జరిగే ఆయా రాష్ర్టాల శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఘన విజయాలు నమోదు చేయడం మనం చూస్తూనే ఉన్నాం. ఒడిశాలో జరిగిన జోడు ఎన్నికల్లో మొత్తం 21 లోక్సభ సీట్లలో ఒక్క సీటూ గెలవలేకపోయిన ప్రాంతీయ మాజీ పాలకపక్షం బిజూ జనతాదళ్ (బీజేడీ) 147 స్థానాలున్న ఒడిశా అసెంబ్లీలో 51 సీట్లు కైవసం చేసుకోగలిగింది. ఇవే ఎన్నికల్లో ఒకే ఒక్క ఎంపీ సీటు గెలిచిన కాంగ్రెస్ కేవలం 11 అసెంబ్లీ స్థానాలే దక్కించుకుంది. అలాగే 2019 పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో బీహార్ ప్రాంతీయ పక్షం ఆర్జేడీ రాష్ట్రంలోని 40 ఎంపీ స్థానాల్లో ఒక్క సీటూ సాధించలేకపోయింది. కానీ, ఏడాదిన్నర తర్వాత జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో మొత్తం 243 స్థానాలకు గానూ 80 సీట్లు కైవసం చేసుకుని శాసనసభలో అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది. ఎన్నికల ప్రజాస్వామ్యంలో ఇలాంటి విలక్షణ ఫలితాలను వివిధ రాష్ర్టాల్లో స్వయంగా చూసిన తెలంగాణ కాంగ్రెస్ నేతలు పార్లమెంటు ఎన్నికల ఫలితాలపై విడ్డూరమైన వ్యాఖ్యలతో తమ అజ్ఞానాన్ని బయటపెట్టుకుంటున్నారు.
1990ల నాటి మూడు వరుస ఓటముల తర్వాత 2004లో 145 సీట్లతో సంకీర్ణ కూటమి ద్వారా కేంద్రంలో అధికారంలోకి వచ్చినట్టుగానే 2029 ఎన్నికల్లో గెలుపు ద్వారా హస్తిన పీఠం తిరిగి తమ సొంతం అవుతుందని కాంగ్రెస్ నేతలు అంచనా వేస్తున్నారు. ఉమ్మడి ఏపీలో 2004లో 29, 2009లో 33 ఎంపీ సీట్లను కాంగ్రెస్ గెలుపొందడం అప్పట్లో రెండుసార్లు సంకీర్ణ సర్కారుకు నాయకత్వం వహించడానికి తోడ్పడింది. ఈ లెక్కన 19వ లోక్సభ ఎన్నికల్లో రెండు తెలుగు రాష్ర్టాల్లో కలిపి హస్తం పార్టీకి కనీసం 10 స్థానాలు కూడా వచ్చే అవకాశాలు లేవన్నది సుస్పష్టం. కాబట్టి ప్రధాని పీఠంపై కాంగ్రెస్ అగ్రనేత రాహుల్ గాంధీని చూడాలనుకుంటున్న తెలంగాణ సీఎం మహత్తర స్వప్నం కలగానే మిగిలిపోక తప్పదు.
రాష్ర్టాల్లో కొన్ని ప్రాంతీయ పక్షాలు తరచూ తలెత్తే ప్రత్యేక రాజకీయ పరిస్థితుల వల్ల కొన్ని పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో అత్యంత తక్కువ సీట్లు గెలుపొందడం, తర్వాత వెంటనే జరిగే ఆయా రాష్ర్టాల శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఘన విజయాలు నమోదు చేయడం మనం చూస్తూనే ఉన్నాం. ఒడిశాలో జరిగిన జోడు ఎన్నికల్లో మొత్తం 21 లోక్సభ సీట్లలో ఒక్క సీటూ గెలవలేకపోయిన ప్రాంతీయ మాజీ పాలకపక్షం బిజూ జనతాదళ్ (బీజేడీ) 147 స్థానాలున్న ఒడిశా అసెంబ్లీలో 51 సీట్లు కైవసం చేసుకోగలిగింది. ఇవే ఎన్నికల్లో ఒకే ఒక్క ఎంపీ సీటు గెలిచిన కాంగ్రెస్ కేవలం 11 అసెంబ్లీ స్థానాలే దక్కించుకుంది.